Κριτική για "Αγαθά στοιχειά" Από τον Νίκο Γεωργ. Αθανασίου, συγγραφέα, (18-3-2025)   Δημοσιεύτηκε: Εφημερίδα "Ηχώ της Άρτας", 25-3-2025, σ. 1, 11. Προσωπική σελίδα μου στο fb, 25-3-2025. Προσωπική σελίδα Νίκου Γεωργ. Αθανασίου στο fb, 27-3-2025.   Απόψεις για το βιβλίο «Αγαθά στοιχειά» της Παναγιώτας Π. Λάμπρη     Έλαβα το βιβλίο της Φιλολόγου, Συγγραφέως και Ποιήτριας, Κυρίας Παναγιώτας Λάμπρη με τον τίτλο «Αγαθά Στοιχειά» (2023) και μελετώντας το ένιωσα πολύ έντονα συναισθήματα. Το βιβλίο αναφέρεται σε δεκατέσσερις γυναίκες που έζησαν σε μια ξεχωριστή και πανέμορφη γωνιά της πατρίδας μας με πολλές ιδιαιτερότητες, την Ήπειρο. Οι περισσότερες απ’ αυτές μπορεί να μην ήξεραν ούτε μια αράδα γράμματα, είχαν όμως αριστεία και βραβεία από το σπουδαίο και ξεχωριστό σχολείο της ζωής.     Ζούσαν, επίσης, για την οικογένεια που αποτελούσε γι’ αυτές ιερό και πρωταρχικό καθήκον. Μοχθούσαν σωματικά και ψυχικά, για να είναι αυτή καλά, αγαπημένη και  ευτυχισμένη. Λειτουργούσαν αποτρεπτικά για οποιονδήποτε κίνδυνο, όταν καταλάβαιναν ότι πλησίαζε. Ήταν ακάματες, εργάζονταν σκληρά, τόσο στις δουλειές του σπιτιού όσο και στις γεωργικές και κτηνοτροφικές εργασίες. Θεωρούσαν χρέος την αρωγή τους για την εξοικονόμηση του «μεροκάματου» και συνέβαλαν πολύ με τον μόχθο τους στα πενιχρά οικονομικά της οικογένειας. Κατοικούσαν στο χωριό, δεν σκεφτόντουσαν αλλαγή του κοινωνικού τους περιβάλλοντος, δεν είχαν τέτοιες βλέψεις, ήταν ικανοποιημένες στα στενά όρια, στην ομορφιά και στην καθημερινότητα του δικού τους Ηπειρώτικου χωριού και αυτό τους έφθανε.     Οι γυναίκες αυτές προσέφεραν απλόχερα αγάπη, φροντίδα, ενδιαφέρον, ευσπλαχνία, σεβασμό στους ζώντες ανθρώπους, μικρότερους και μεγαλύτερους. Ίδιο και μεγαλύτερο σεβασμό έδειχναν στους νεκρούς. Είχαν ηθικές αξίες, λίγα γνώριζαν για τις υλικές και δεν τις ένοιαζε. Στα πρόσωπά τους διακρίνονται σοφία, ευγένεια, ομορφιά, γοητεία, αγνότητα, αθωότητα, ανωτερότητα,  φιλανθρωπία, δύναμη, κουράγιο, υπομονή, θρησκευτική προσήλωση, μεγαλείο ψυχής. Έλεγαν ευχαριστώ σε πολλούς ανθρώπους ακόμη και στη «νύφη» και το εννοούσαν. Η γυναικεία τιμή ήταν υπέρτατο αγαθό γι’ αυτές, την τιμούσαν και τη διατηρούσαν ως κόρη οφθαλμού. Έζησαν τη μητρότητα, τη μοναξιά, τα γηρατειά, τηρούσαν απαρέγκλιτα τις παραδόσεις, τα ήθη, τα έθιμα, ζούσαν μ’ αυτά. Βίωσαν την ορφάνια, τη βία, την υιοθεσία  και τα προβλήματα απ’ αυτήν, την αστοργία. Ανάθρεψαν ξένα παιδιά με περισσή φροντίδα, έστω και εάν δεν είχαν βιώσει τις ωδίνες του τοκετού. Ήθελαν να είναι καθαρές και έτοιμες, όταν θα εκδημούσαν, προετοίμαζαν για το τελευταίο ταξίδι προς το Φως και την Αιωνιότητα εκτός από τη ψυχή τους και τα ρούχα (νεκροσκούτια) με τον ιδιαίτερο γι’ αυτές συμβολισμό τους.      Δεν είχαν πλούτη, ευκολίες στη ζωή τους. Δεν ήταν περιποιημένες με φτιασίδια, ωραία ρούχα, φορέματα, αρώματα, δεν είχαν χτενιστεί σε κομμωτήριο. Ήταν καθαρές, άκακες, ψυχικά άψογες με αγνά αισθήματα και ανθρωπιά. Τους έφτανε μια καλή κουβέντα, ένα χαμόγελο απ’ όπου και αν προερχόταν. Φρόντιζαν ν’ αναθρέψουν τα παιδιά τους με ελληνοχριστιανικές αρχές, με γνώμονα τ’ ανθρώπινα συναισθήματα, τους μάθαιναν το καλό, το πρέπον, το αγαθό, τον σεβασμό. Ζούσαν κοντά στη φύση, απολάμβαναν τα χαλιά της που άλλαζαν σύμφωνα με την εποχή, τον έναστρο ουρανό, ευχαριστιόνταν με απλά πράγματα, φρόντιζαν τα ζώα τους, τα θεωρούσαν οικογένεια, πίστευαν ότι από τα ζωντανά τους έχουν ζωή, φαγητό, ρούχα και ελάχιστα χρήματα. Υπήρξαν στυλοβάτες της ζωής, της καθημερινότητας, ήταν στηρίγματα για μικρούς και μεγάλους και μάλιστα πολύ γερά.     Υποκλίνομαι σ’ αυτές τις δεκατέσσερις γυναίκες και στη Συγγραφέα, που με το βιβλίο της με προβλημάτισε και με ταρακούνησε. Αναρωτήθηκα γιατί πλέον στη σύγχρονη κοινωνία έχουν εκλείψει αυτοί οι χαρακτήρες; Ποιος ευθύνεται γι’ αυτό; Ποια είναι τα βήματα που πρέπει να γίνουν από τους ανθρώπους του 21ου αιώνα, για να κυριαρχήσει η ανθρωπιά;     Ο σημερινός άνθρωπος έχει κατορθώσει σπουδαία τεχνολογικά επιτεύγματα, αλλά υπολείπεται κατά πολύ στο ήθος και στις ανθρώπινες σχέσεις, σπουδαία στοιχεία για ήρεμη ζωή και μείωση του άγχους.     Θυμήθηκα πολλά από τη ζωή των απλών, αλλά σημαντικών αυτών γυναικών που ενσαρκώθηκαν με τη γραφή της Παναγιώτας Λάμπρη. Νοστάλγησα εκείνη την εποχή, την αναζήτησα όμως δεν τη βρήκα. Συγκινητικές όλες οι ιστορίες που έγραψε με την καταπληκτική πένα της και τα διδάγματα πολλά. Στο διάβασμά τους ο Αναγνώστης συναντά τη μάνα, την αδερφή, τη γιαγιά, τη θεία, τη γειτόνισσα προηγούμενων ετών που κατοικούσαν ή συνυπήρχαν δίπλα του.     Στο βιβλίο της περιγράφονται, επίσης, πανέμορφες ζωντανές σκηνές, με φωτεινά κυρίως χρώματα, από την καθημερινότητα των κατοίκων της υπαίθρου, όπως γέννα ανθρώπων και ζώων, ερωτικά σκιρτήματα, ανεκπλήρωτοι έρωτες, φιλοξενία  άγνωστων ανθρώπων με περισσή φροντίδα, κτηνοτροφικές και αγροτικές εργασίες.     Συμπεριλαμβάνονται ακόμα ιστορίες που διηγούνται οι μεγαλύτεροι στα παιδιά με σκοπό τη διαπαιδαγώγηση (οπλιστείτε με υπομονή κτλ.), καθημερινά ανθρώπινα συναισθήματα, χειρωνακτικές εργασίες ξεχασμένες ίσως σήμερα,  συνήθειες μιας άδολης γυναίκας, τα χέρια άλλης γυναίκας που είναι τώρα ρικνά (ρυτιδωμένα, ζαρωμένα) από τις δουλειές και την ταλαιπωρία, που κατάφεραν όμως πολλά αυτά τα χέρια, αλλά και κατανόηση της ζωής των ξωμάχων από ανθρώπους της πόλης.     Χαρακτηριστικά η Συγγραφέας γράφει στη σελίδα 158: «Και η Φανή, μαία του αγροτικού ιατρείου, ως παιδί αστικής οικογένειας κατανόησε με επάρκεια το πόσο δύσκολη είναι η ζωή των ξωμάχων και αναθεώρησε πολλά από κείνα, τα οποία καθόριζαν έως τότε τη φιλοσοφία της. Ο τοκετός της πλουτοφόρας Μελίσσως άνοιξε μέσα της καινούργια μάτια, για να θωρεί τον κόσμο, και τη μεταμόρφωσε. Και θα θυμόταν δια βίου το καλοκάγαθο ζευγάρι, τη Μάρω και τον σύζυγό της, καθώς και τα όμορφα λόγια που της είχαν πει».     Σε όλες αυτές τις ανθρώπινες ιστορίες των γυναικών της Ηπείρου κυριαρχεί ο σεβασμός στον άνθρωπο και η προσέγγιση σ’ αυτόν.     Στο βιβλίο διαφαίνεται το ύφος της γραφής της Παναγιώτας Λάμπρη, που σαγηνεύει τον Αναγνώστη. Επικοινωνεί με ωραίες λέξεις δημιουργώντας πολλές πανώριες εικόνες. Το στυλ της είναι ξεχωριστό και την διακρίνει ως Λογοτέχνη. Οι λέξεις της είναι γλαφυρές, ορθές, σαφείς που οδηγούν σε πανέμορφες προτάσεις και νοήματα. Ξετυλίγεται έτσι η θαυμάσια γραφή μιας εξαιρετικής Συγγραφέως.     Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει  στις εικόνες και στο εξώφυλλο του βιβλίου, που προέρχονται από το προσωπικό αρχείο της, καθώς και στο Γλωσσάρι, ιδιαίτερα χρήσιμο για τον Αναγνώστη.     Αγαπητή Παναγιώτα, μ’ αυτό το πόνημα απέδειξες ότι υπεραγαπάς και νοσταλγείς την ιδιαίτερη πατρίδα σου, την Ήπειρο, και τα γραφόμενά σου αποτελούν ύμνο προς τις Ηπειρώτισσες. Τις τίμησες και έκανες υπερήφανους τους απανταχού Ηπειρώτες, που είδαν το φως της ζωής από τέτοιες γυναίκες. Εκπλήρωσες το χρέος σου προς αυτές  με το παραπάνω. Οι γυναίκες του βιβλίου (Αλεξάνδρα, Αναστασία, Βάγγιω, Βασιλική, Ευανθία, Θανάσω, Κωστάντω, Λάμπρω, Λένη, Μαριάννα, Όλγα, Πανάγιω, Φανή, Χρύσω) είμαι σίγουρος ότι από εκεί που βρίσκονται χαίρονται πάρα πολύ για το μνημόσυνο που τους έκανες, τα πολλά κεριά που τους άναψες και σ’ ευχαριστούν με το δικό τους Ηπειρώτικο τρόπο.     Το καταπληκτικό βιβλίο «Αγαθά στοιχειά» δεν πρέπει να διαβαστεί μόνο από τους Ηπειρώτες, αλλά απ’ όλους τους Έλληνες που πιστεύουν ότι αυτός ο τόπος είναι πανέμορφος, έχει αρχές, αξιότατους και ποιοτικούς ανθρώπους, αξίζουν δε καλύτερης τύχης, ιδίως η νεολαία. Ας γίνουμε, η Παναγιώτα και όλοι οι Αναγνώστες του βιβλίου, η αρχή μιας νέας προσέγγισης της ζωής που θα έχει ως μέλημά της τις ηθικές αξίες, το δίκαιο, την αλληλεγγύη, τον άνθρωπο.     Αγαπητή μου Γιώτα, σ’ ευχαριστώ πάρα πολύ που με ταξίδεψες με την καταπληκτική σου γραφίδα, σ’ έναν κόσμο που μάλλον είχα λησμονήσει. Εύχομαι το βιβλίο σου να διαβαστεί από πάρα πολλούς αναγνώστες και να βρίσκεται πολύ ψηλά στις επιλογές τους, διότι αξίζει. Γνωρίζω ότι είσαι πολυγραφότατη Συγγραφέας και Ποιήτρια, αναμένω πολύ σύντομα το επόμενο πόνημά σου να το χαρώ, να το απολαύσω, να σκεφτώ, να μάθω, να προβληματιστώ και τελικά να αισθανθώ γι’ άλλη μια φορά, το χάρισμα μιας αξιόλογης Λογοτέχνη. Πάντως, για τις ηρωίδες σου που με συγκίνησαν, θεωρώ πως τους ταιριάζει η φράση του Γάλλου κριτικού, σκηνοθέτη, σεναριογράφου και ηθοποιού του κινηματογράφου, Φρανσουά Τρυφώ (François Roland Truffaut, 1932-1984), που λέει «Καμιά γυναίκα δεν είναι ίδια. Κάθε μία έχει κάτι μοναδικό και αναντικατάστατο».    Καλοτάξιδο το βιβλίο σου, Γιώτα, και σ’ ευχαριστώ πάρα πολύ γι’ αυτό που διάβασα και αισθάνθηκα.   Σημείωση: Το ανωτέρω κείμενο, εμπλουτισμένο με παρεμβολή αποσπασμάτων του βιβλίου, και όχι μόνο, αποτέλεσε εισήγηση του συνάκτη του κατά την παροουσίασή του, στις 2-3-2026: http://users.sch.gr/panlampri/Ekdilosis70.html Στη συνέχεια, το κείμενο:        Κυρία Πρόεδρε, Αξιότιμοι Κυρίες και Κύριοι, Καλησπέρα σας. Νιώθω συγκίνηση, ευχαρίστηση, ικανοποίηση και ευγνωμοσύνη για την παρουσία σας σήμερα στο φιλόξενο χώρο του «Μορφωτικού Συλλόγου Ελληνίδων Κυριών».                                      Ο ιστορικός αυτός Σύλλογος, ως γνωστόν, ιδρύθηκε πριν από 95 χρόνια και συγκεκριμένα στις 19 Μαρτίου του 1931 από μία ομάδα ευαίσθητων κυριών, με ιδιαίτερη πνευματική καλλιέργεια και συναίσθηση των υποχρεώσεων που τους επέβαλε η κοινωνική τους θέση. Ψυχή του Συλλόγου, από την ίδρυση μέχρι τον θάνατό της, ήταν η Λαμπρινή Σοφή - Κριτσιμήτση (1887-1962), με καταγωγή  από τα Ιωάννινα, και της οποίας η προσφορά στην τοπική κοινωνία υπήρξε πάρα πολύ σημαντική και άφησε ισχυρό αποτύπωμα. Τη σκυτάλη από εκείνη και τις συνεργάτιδές της πήραν άλλες, πολλές γυναίκες, και να ’μαστε εδώ σήμερα, με την παρούσα διοίκηση του Μορφωτικού Συλλόγου και των μελών του να συνεχίζουν επάξια το έργο εκείνων των πρωτοπόρων.         Είναι, λοιπόν, μεγάλη τιμή και συνάμα τεράστια ευθύνη για μένα, να παρουσιάσω στη φιλόξενη αίθουσα του συλλόγου τη συλλογή διηγημάτων της Κυρίας Παναγιώτας Λάμπρη, «Αγαθά στοιχειά», την οποία και ευχαριστώ πολύ για την εμπιστοσύνη.        Μελετώντας το εν λόγω βιβλίο της Φιλολόγου, Πεζογράφου και Ποιήτριας, Παναγιώτας Λάμπρη, ένιωσα πολύ έντονα συναισθήματα, καθώς αυτό αναφέρεται σε δεκατέσσερις γυναίκες, που είναι οι κεντρικές ηρωίδες σε κάθε διήγημα, οι οποίες έζησαν σε μια ξεχωριστή και πανέμορφη γωνιά της πατρίδας μας, με πολλές ιδιαιτερότητες, την Ήπειρο. Οι περισσότερες απ’ αυτές μπορεί να μην ήξεραν ούτε μια αράδα γράμματα, είχαν όμως αριστεία και βραβεία από το σπουδαίο και ξεχωριστό σχολείο της ζωής.      Ζούσαν, επίσης, για την οικογένεια που αποτελούσε γι’ αυτές ιερό και πρωταρχικό καθήκον. Μοχθούσαν σωματικά και ψυχικά, για να είναι η οικογένεια καλά, αγαπημένη και ευτυχισμένη. Λειτουργούσαν αποτρεπτικά για οποιονδήποτε κίνδυνο, όταν καταλάβαιναν ότι πλησίαζε. Ήταν ακάματες, εργάζονταν σκληρά, τόσο στις δουλειές του σπιτιού όσο και στις γεωργικές και κτηνοτροφικές εργασίες. Θεωρούσαν χρέος την αρωγή τους για την εξοικονόμηση του «μεροκάματου» και συνέβαλαν πολύ με τον μόχθο τους στα πενιχρά οικονομικά της οικογένειας. Κατοικούσαν στο χωριό, δεν σκεφτόντουσαν αλλαγή του κοινωνικού τους περιβάλλοντος, δεν είχαν τέτοιες βλέψεις, ήταν ικανοποιημένες στα στενά όρια, στην ομορφιά και στην καθημερινότητα του δικού τους Ηπειρώτικου χωριού και αυτό τους έφθανε.      Οι γυναίκες αυτές προσέφεραν απλόχερα αγάπη, φροντίδα, ενδιαφέρον, ευσπλαχνία, σεβασμό στους ζώντες ανθρώπους, μικρότερους και μεγαλύτερους. Ίδιο και μεγαλύτερο σεβασμό έδειχναν στους νεκρούς. Είχαν ηθικές αξίες, λίγα γνώριζαν για τις υλικές και δεν τις ένοιαζε. Στα πρόσωπά τους διακρίνονται σοφία, ευγένεια, ομορφιά, γοητεία, αγνότητα, αθωότητα, ανωτερότητα, φιλανθρωπία, δύναμη, κουράγιο, υπομονή, θρησκευτική προσήλωση, μεγαλείο ψυχής. Έλεγαν ευχαριστώ σε πολλούς ανθρώπους ακόμη και στη «νύφη» και το εννοούσαν. Η γυναικεία τιμή ήταν υπέρτατο αγαθό γι’ αυτές, την εκδήλωναν και την εξύψωναν με πολλούς τρόπους και τη διατηρούσαν ως κόρη οφθαλμού. Έζησαν τη μητρότητα, τη μοναξιά, τα γηρατειά, τηρούσαν απαρέγκλιτα τις παραδόσεις, τα ήθη, τα έθιμα, ζούσαν μ’ αυτά. Βίωσαν την ορφάνια, τη βία, την υιοθεσία και τα προβλήματα απ’ αυτήν, την αστοργία. Ανάθρεψαν ξένα παιδιά με περισσή φροντίδα, έστω και εάν δεν είχαν βιώσει τις ωδίνες του τοκετού. Ήθελαν να είναι καθαρές και έτοιμες, όταν θα εκδημούσαν, προετοίμαζαν για το τελευταίο ταξίδι προς το Φως και την Αιωνιότητα εκτός από τη ψυχή τους και τα ρούχα (νεκροσκούτια) με τον ιδιαίτερο γι’ αυτές συμβολισμό τους.      Και γράφει η συγγραφέας σχετικά στις σελίδες 57-58, στο διήγημα  «Η Βασιλική»: «– Αυτά, κόρη μου, είναι τα εσώρουχά μου, όλα βαμβακερά και λευκά. Βαμβακερά, για να διαλυθούν μαζί με τη σάρκα μου -τα ακρυλικά λιώνουν δύσκολα ή, μάλλον, θέλουν πάρα πολλά χρόνια – και λευκά, ώστε τα οστά μου να μην μαυρίσουν! Όσο για τα εξωτερικά ρούχα, δεν έχουν και τόση σημασία, αν και συνηθίζεται σ’ όσους κινούν για το ύστερο ταξίδι να τους ντύνουν με τα καλά τους. Με τούτο το ύφασμα με τις παραστάσεις -μου το ’φερε αγαπημένη φίλη από τους Άγιους Τόπους- θα με σκεπάσουν αφού μου ρίξουν λάδι στα μάτια.      – Αυτός ο μικρός φάκελος που κρατάς με τόσο σεβασμό, τι έχει μέσα;      – Τον άφησα στερνό, γιατί είναι το πιο παλιό και πιο ιερό απ’ όσα στο δεματάκι μου φυλάω. Ως γυναίκα αυτής της εποχής, ίσως σου φαντάξει πολύ παρωχημένο και παράξενο, όμως για μένα και τις γυναίκες της γενιάς μου σήμαινε πολλά, αφού αυτό το ταπεινό πτυχωμένο χαρτί κλείνει μέσα την τιμή μου!      Στο άκουσμα αυτής της λέξης, η νύφη της αναρρίγησε, αλλά δεν διέκοψε την αφήγησή της.       – Την τιμή μου, που σημαίνει την παρθενιά μου! Μ’ αυτή στέφτηκα τον άνδρα μου και μ’ αυτή θα πάω να τον ανταμώσω! Και το μεταξωτό δαντελωτό μεσοφόρι - έργο των χεριών μου -, που μέσα σε τούτο το χαρτί υπάρχει, φέρει το επίμαχο αποτύπωμα. Αυτό, καταπώς η γιαγιά μου μού δίδαξε, έπρεπε να δημιουργηθεί τη μέρα του γάμου μου, αλλά και να το πάρω μαζί μου στον τάφο. Τι τα θες! Άλλες εποχές, άλλα ήθη! Πάντως, είναι ιερό πράμα ν’ ακολουθείς τις παραδόσεις και τις ηθικές επιταγές. Εγώ τις τήρησα! Κι αν μπροστά στον Κριτή ερωτηθώ για την εν ζωή τιμιότητά μου, μια απόδειξη ελάχιστη θα είναι και τούτη. Αν πάλι δεν συμβεί, αρκεί που έζησα τιμώντας και τηρώντας τα νόμιμα των ανθρώπων.»      Αυτές οι γυναίκες, δεν είχαν πλούτη και, ευκολίες στη ζωή τους. Δεν ήταν περιποιημένες με φτιασίδια, ψιμύθια, ωραία ρούχα, φορέματα, αρώματα, δεν είχαν χτενιστεί σε κομμωτήριο. Ήταν καθαρές, άκακες, ψυχικά άψογες με αγνά αισθήματα και ανθρωπιά. Τους έφτανε μια καλή κουβέντα, ένα χαμόγελο απ’ όπου και αν προερχόταν. Φρόντιζαν ν’ αναθρέψουν τα παιδιά τους με ελληνοχριστιανικές αρχές, με γνώμονα τ’ ανθρώπινα συναισθήματα, τους μάθαιναν το καλό, το πρέπον, το αγαθό, τον σεβασμό. Ζούσαν κοντά στη φύση, απολάμβαναν τα χαλιά της που άλλαζαν σύμφωνα με την εποχή, τον έναστρο ουρανό, ευχαριστιόνταν με απλά πράγματα, φρόντιζαν τα ζώα τους, τα θεωρούσαν οικογένεια, πίστευαν ότι από τα ζωντανά τους έχουν ζωή, φαγητό, ρούχα και ελάχιστα χρήματα. Υπήρξαν στυλοβάτες της ζωής, της καθημερινότητας, ήταν στηρίγματα για μικρούς και μεγάλους και μάλιστα πολύ γερά.      Υποκλίνομαι σ’ αυτές τις δεκατέσσερις ηρωίδες και, φυσικά, στη Συγγραφέα, που με το βιβλίο της με προβλημάτισε και με ταρακούνησε. Αναρωτήθηκα γιατί στη σύγχρονη κοινωνία έχουν εκλείψει αυτοί οι χαρακτήρες; Ποιος ευθύνεται γι’ αυτό; Ποια είναι τα βήματα που πρέπει να γίνουν από τους ανθρώπους του 21ου αιώνα, για να κυριαρχήσει η ανθρωπιά;      Ο σημερινός άνθρωπος έχει κατορθώσει σπουδαία τεχνολογικά επιτεύγματα, αλλά υπολείπεται κατά πολύ στο ήθος και στις ανθρώπινες σχέσεις, σπουδαία στοιχεία για ήρεμη ζωή και μείωση του άγχους.     Μάλιστα, θυμήθηκα πολλά από τη ζωή των απλών, αλλά σημαντικών αυτών γυναικών που ενσαρκώθηκαν με τη γραφή της Παναγιώτας Λάμπρη. Νοστάλγησα εκείνη την εποχή, την αναζήτησα, όμως δεν τη βρήκα. Συγκινητικές όλες οι ιστορίες που έγραψε με την καταπληκτική πένα της και τα διδάγματα πολλά. Στο διάβασμά τους ο Αναγνώστης συναντά τη μάνα, την αδερφή, τη γιαγιά, τη θεία, τη γειτόνισσα προηγούμενων ετών που κατοικούσαν ή συνυπήρχαν δίπλα του. Είθε όλοι να έχουμε δίπλα μας ή να συναντήσουμε ανθρώπους σαν ‘‘Τα Αγαθά Στοιχειά’’ που περιγράφει η Συγγραφέας. Σίγουρα θα αισθανθούμε καλύτερα.      Στο βιβλίο της περιγράφονται, επίσης, πανέμορφες ζωντανές σκηνές, με φωτεινά κυρίως χρώματα, από την καθημερινότητα των κατοίκων της υπαίθρου, όπως γέννα ανθρώπων και ζώων, ερωτικά σκιρτήματα, ανεκπλήρωτοι έρωτες, φιλοξενία άγνωστων ανθρώπων με περισσή φροντίδα, κτηνοτροφικές και αγροτικές εργασίες.      Συμπεριλαμβάνονται ακόμα ιστορίες που διηγούνται οι μεγαλύτεροι στα παιδιά με σκοπό τη διαπαιδαγώγηση (οπλιστείτε με υπομονή κ.τ.λ.), καθημερινά ανθρώπινα συναισθήματα, χειρωνακτικές εργασίες ξεχασμένες ίσως σήμερα, συνήθειες μιας άδολης γυναίκας, τα χέρια άλλης γυναίκας που είναι τώρα ρικνά (ρυτιδωμένα, ζαρωμένα) από τις δουλειές και την ταλαιπωρία, που κατάφεραν όμως πολλά αυτά τα χέρια, αλλά και κατανόηση της ζωής των ξωμάχων από ανθρώπους της πόλης.      Χαρακτηριστικά, η Συγγραφέας γράφει στη σελίδα 158 στο διήγημα Η Φανή: «Και η Φανή, μαία του αγροτικού ιατρείου, ως παιδί αστικής οικογένειας κατανόησε με επάρκεια το πόσο δύσκολη είναι η ζωή των ξωμάχων και αναθεώρησε πολλά από κείνα, τα οποία καθόριζαν έως τότε τη φιλοσοφία της. Ο τοκετός της πλουτοφόρας Μελίσσως άνοιξε μέσα της καινούργια μάτια, για να θωρεί τον κόσμο, και τη μεταμόρφωσε. Και θα θυμόταν δια βίου το καλοκάγαθο ζευγάρι, τη Μάρω και τον σύζυγό της, καθώς και τα όμορφα λόγια που της είχαν πει.»      Σε όλες αυτές τις ανθρώπινες ιστορίες των γυναικών της Ηπείρου, κυριαρχεί ο σεβασμός στον άνθρωπο και η προσέγγιση σ’ αυτόν.      Στο βιβλίο διαφαίνεται το ύφος της γραφής της Παναγιώτας Λάμπρη, που σαγηνεύει τον Αναγνώστη. Επικοινωνεί με ωραίες λέξεις, δημιουργώντας πολλές πανώριες εικόνες. Το στυλ της είναι ξεχωριστό και τη διακρίνει ως Λογοτέχνη. Οι λέξεις της είναι γλαφυρές, ορθές, σαφείς που οδηγούν σε πανέμορφες προτάσεις και νοήματα. Ξετυλίγεται έτσι η θαυμάσια γραφή μιας εξαιρετικής Συγγραφέως.      Υπόμνηση πρέπει να γίνει στο Γλωσσάρι, ιδιαίτερα χρήσιμο για τον Αναγνώστη. Ξεχωριστή, επίσης, αναφορά πρέπει να γίνει στις εικόνες και στο εξώφυλλο του βιβλίου, που προέρχονται από το προσωπικό αρχείο της Συγγραφέως.  Και θα ήταν μεγάλη παράλειψη, αν, από τις εικόνες που συμπεριλαμβάνονται στο βιβλίο, δεν γίνει ιδιαίτερη μνεία στην ασπρόμαυρη εικόνα του εξώφυλλου (τη δείχνω). Σ’ αυτήν εικονίζεται η μητέρα της Συγγραφέως, νύφη, με νυφικό ραμμένο από την ίδια σε κυπαρισσί χρώμα, την ώρα που βγαίνει από το πατρικό σπίτι και οδηγείται στο ναό για τη στέψη, συνοδευόμενη από τον αδερφό της, που φορά το πηλήκιο του γυμνασίου, και λίγο πιο πίσω διακρίνεται η μητέρα της. Ίσως αυτή την εικόνα να την έχουν δει ελάχιστοι, όμως όσοι την έχουν δει, πραγματικά τη νοσταλγούν.       Ας σημειωθεί ακόμα πως δύο από τα διηγήματα του βιβλίου, που είχαν σταλεί σε λογοτεχνικούς διαγωνισμούς, καθώς και το βιβλίο στο σύνολό του, έχουν διακριθεί με βραβεία και επαίνους. Συγκεκριμένα:      Το 2021 το διήγημα «Η Βάγγιω» (σ. 39) έλαβε το Ειδικό Βραβείο Αλέκος Κοντόπουλος στον 1ο Λογοτεχνικό Διαγωνισμό της Βιβλιοθήκης Αγίας Παρασκευής Αττικής, το 2022 το διήγημα «Η Ευανθία» (σ. 61) έλαβε έπαινο στον 22ο Λογοτεχνικό Διαγωνισμό της Εταιρείας Τεχνών Επιστήμης και Πολιτισμού Κερατσινίου και το 2024, η συλλογή διηγημάτων "Αγαθά στοιχειά", διακρίθηκε στα βιβλία της χρονιάς 2023-2024, του σχετικού διαγωνισμού του Ελληνικού Πολιτιστικού Ομίλου Κυπρίων (Ε.Π.Ο.Κ.) και έλαβε και το Α' Βραβείο Ολοκληρωμένου Έργου από την Ένωση Ελλήνων Λογοτεχνών.      Αγαπητή Παναγιώτα, μ’ αυτό το πόνημα απέδειξες ότι υπεραγαπάς και νοσταλγείς την ιδιαίτερη πατρίδα σου, την Ήπειρο, και τα γραφόμενά σου αποτελούν ύμνο προς τις Ηπειρώτισσες. Τις τίμησες και έκανες υπερήφανους τους απανταχού Ηπειρώτες και Ηπειρώτισσες, που είδαν το φως της ζωής από τέτοιες γυναίκες. Εκπλήρωσες το χρέος σου προς αυτές με το παραπάνω. Οι γυναίκες του βιβλίου (Αλεξάνδρα, Αναστασία, Βάγγιω, Βασιλική, Ευανθία, Θανάσω, Κωστάντω, Λάμπρω, Λένη, Μαριάννα, Όλγα, Πανάγιω, Φανή, Χρύσω) είμαι σίγουρος ότι από εκεί που βρίσκονται χαίρονται πάρα πολύ για το μνημόσυνο που τους έκανες, τα πολλά κεριά που τους άναψες και σ’ ευχαριστούν με το δικό τους Ηπειρώτικο τρόπο.      Το ξεχωριστό βιβλίο «Αγαθά στοιχειά» δεν πρέπει να διαβαστεί μόνο από τους Ηπειρώτες, αλλά απ’ όλους τους Έλληνες που πιστεύουν ότι αυτός ο τόπος είναι πανέμορφος, έχει αρχές, αξιότατους και ποιοτικούς ανθρώπους, αξίζουν δε καλύτερης τύχης, ιδίως η νεολαία. Ας γίνουμε, η Παναγιώτα, ο ομιλών, οι παρευρισκόμενοι και όλοι οι Αναγνώστες του βιβλίου, η αρχή μιας νέας προσέγγισης της ζωής που θα έχει ως μέλημά της τις ηθικές αξίες, το δίκαιο, την αλληλεγγύη, τον άνθρωπο.      Θερμά συγχαρητήρια στον Μορφωτικό Σύλλογο Κυριών, για τη διοργάνωση της σημερινής καταπληκτικής βραδιάς, με τον αξιοθαύμαστο και θεάρεστο σκοπό, ο οποίος, όπως όλες και όλοι γνωρίζουμε, είναι φιλανθρωπικός και γι’ αυτό έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, ενώ δηλώνει πως ο Μορφωτικός Σύλλογος Κυριών της Πάτρας συνεχίζει το έργο εκείνων που εμπνεύστηκαν την ίδρυσή του το 1931. Φανερώνει, όμως, και τον χαρακτήρα της Συγγραφέως, τις ευαισθησίες της και τα αισθήματά της που χαρακτηρίζονται από αγνότητα, αλληλεγγύη, σεβασμό, συμπαράσταση και ενδιαφέρον προς τους συνανθρώπους της, στοιχεία, τα οποία, φανερά ή όχι, αναδεικνύονται με διάφορες ενέργειές της.       Τονίζεται ότι η Παναγιώτα Λάμπρη, εκτός από τη σημερινή, έχει κάνει δύο ακόμα εκδηλώσεις με παρόμοιο περιεχόμενο· μία για ενίσχυση του Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο του Μαστού "ΆΛΜΑ ΖΩΗΣ", με το ίδιο βιβλίο, και μια άλλη για ενίσχυση του Λυκείου Ελληνίδων Πατρών με το βιβλίο της "Η μνήμη της γεύσης".                                                  Θερμά συγχαρητήρια για το πραγματικά εξαιρετικό πόνημά σου, Παναγιώτα! Θερμότερα συγχαρητήρια όμως σου αξίζουν και για την αποψινή βραδιά και τη φιλανθρωπία σου, που προτείνω όσοι μπορούμε να την ακολουθήσουμε, με εμφανή ή αθέατο τρόπο.      Αγαπητή Γιώτα, σ’ ευχαριστώ πάρα πολύ που με ταξίδεψες με την καταπληκτική σου γραφίδα, σ’ έναν κόσμο που μάλλον είχα λησμονήσει. Εύχομαι το βιβλίο σου να διαβαστεί από πάρα πολλούς αναγνώστες και να βρίσκεται πολύ ψηλά στις επιλογές τους, διότι αξίζει. Γνωρίζω ότι είσαι πολυγραφότατη Συγγραφέας και Ποιήτρια, αναμένω πολύ σύντομα το επόμενο πόνημά σου να το χαρώ, να το απολαύσω, να σκεφτώ, να μάθω, να προβληματιστώ και τελικά να αισθανθώ γι’ άλλη μια φορά, το χάρισμα μιας αξιόλογης Λογοτέχνιδας.      Πάντως, για τις ηρωίδες σου που με συγκίνησαν, θεωρώ πως τους ταιριάζει η φράση του Γάλλου κριτικού, σκηνοθέτη, σεναριογράφου και ηθοποιού του κινηματογράφου, Φρανσουά Τρυφώ (François Roland Truffaut, 1932-1984), που λέει «Καμιά γυναίκα δεν είναι ίδια. Κάθε μία έχει κάτι μοναδικό και αναντικατάστατο».      Καλοτάξιδο το βιβλίο σου, Γιώτα, και σ’ ευχαριστώ πάρα πολύ γι’ αυτό που διάβασα, αισθάνθηκα και σήμερα βίωσα.      Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για το αμέριστο ενδιαφέρον και την προσοχή που επιδείξατε!